افشاریه

شاخصه های مهم سلسله افشار

اگر چه سلسله افشار عمربسیار کوتاهی داشت اما از چند نظر حائز اهمیت بود .

۱- با سقوط امپراطوری بزرگ صفویه سلسله افشار توانست بار دیگر قدرت از دست رفته ایران را احیا کند .

۲- دوران زمامداری نادر گر چه سرشار از آشوب قیام بود ، اما دلیریها و رشادتهای نادر باعث شد که نظم امنیت موقتی خیلی کوتاه بر کشور حاکم شود .

۳- در این دوران بر اثر رشادتهای و جسارتهای نادر کشور ایران از نظر وسعت به مرزهای طبیعی و باستانی خود رسید .

۴- دوران حکومت سلسله افشار عموما و زمامداری نادر خصوصا ، همواره دوره درگیری و نبرد با عثمانیها بود که عموما با پیروزی نادر تمام شد – در این دوره نظم اداری و حکومتی ادامه سیستم دیوانسالاری صفویان است.

۶- این دوره از جهت مذهبی ، و خصوصا تسامح و تساهل مذهبی نادر حائز اهمیت است .

۷- از آنجائیکه حکومت نادر به شمشیر شکل گرفت ، ارتش در این دوره جایگاه مهمی داشت .

۸- در این دوره نظام اقتصادی و کشاورزی ایران به شکل خاصی رشد می کند.

دوران حکومت افشاریه بعدها زندیه از جهت مناسبات خارجی ، ادوار مهمی در ایران به حساب می آیند.

 

مرحله اول افشاریه

مقدمه

با تسلیم اصفهان در روز یازدهم محرم سال ۱۱۳۵ عمر سلسله ای که بیش از دو قرن زمام جامعه ایرانی را در اختیار داشت به سر آمد محمود غلزایی بر اریکه قدرت نشست . از میان رفتن حکومت مقتدر مرکزی واقعه دردناکی بود که مردم ایران را دچار اضطراب کرد و بحرانی عمیق و گسترده در سطح مملکت پدید آورد . خصوصا اینکه ساز و کارهای عمده حکومت ایران عصر صفوی همواره مواجهه با دو عامل نیرومند درونی بیرونی بوده و با فروپاشی حکومت مرکزی مقتدر مطامع همسایگان زورمند و متجاوز در چهار سوی مرزها تحریک شد .

عصیانگران افغانی از روش مملکتداری غافل بودند ، با اینکه به سبب اوضاع ناآرام و ضعف وسستی که در ایران به وجود آمده بود . عدم توان کافی و درک درست آنها از شیوه حکومتداری سبب شده که نتوانند حکومت نیرومندی را در ایران تشکیل دهند .

 

شاخصه های مهم سلسله افشاریه

مراحل مختلف حکومت افشاریان

ویژگیهای مهم حکومت افشاریه :

۱- نظام اداری و حکومتی ایران در دو افشاریه

۲- نظام اجتماعی ایران در دوره حکومت افشاریه

۳- نظام اقتصادی ایران در عهد افشاریه

۴- مناسبات خارجی ایران در دوره افشاریه

 

به همین دلیل پس از سقوط صفویه ، ایران که توان یک حاکم بی تدبیر بیگانه را بر خود نداشت ، صحنه ناآرامیها و ناملایمات بسیاری گردید . شورشهای متعدد داخلی و قیامهای مردان گروهای مختلفی که به هواداری از دفاع کشور و تشکیل حکومت متمرکز ، در مناطق مختلف کشور روی داد پای دشمنان ایران را همیشه در انتظار تعرض به مرزهای ایران بودند فراهم کرد .

به طور کلی بررسی حوادث سیزده ساله یعنی از سسقوط اصفهان ۱۱۳۵ تا سال تاجگذاری نادر شاه به سال ۱۱۴۸ را که سرشار از بحرانهای متعددی باشد را باید در دو بخش داخلی و خارجی تبیین کرد .

 

جنبه های مرتبط با این مرحله :

أ‌. بحرانهای داخلی قبل از روی کار آمدن نادر و حوادث ناشی از آن ( ۱۱۳۵-۱۱۴۸ )

اغتشاشهایی که بلا فاصله پس از سقوط صفویان در بسیاری از نقاط ایران به وجود آمد اگر چه مصائب و فلاکتهای زیادی را برای توده اجتماعی به بار آورد ، اما در یک جزر و مد طولانی به روی کار آمدن سلسله کم دوام اما قدرتمند افشاریه منجر گردید . در این جا به ذکر قیامها و شورشهایی می پردازیم که با سرکوبی این قیامها توسط نادر قلی بیگ سلسله افشاریه تشکیل شد .

  1. a. قیام سید احمد
  2. b. قیام ملک محمود سیستانی
  3. c. اشرف افغان – تهماسب میرزا دوم

 

ب‌. بحرانهای خارجی قبل از روی کار آمدن نادر.

 

ایران پس از عصر صفوی ناملایمات بسیاری را متحمل شد . شورشها و قیامهای خونین داخلی پای دشمنان خارجی را به مرزهای ایران باز کرد . در این زان علاوه بر نگرانیهای نادر از مرزهای غربی و هجوم دولت عثمانی ، عنصر ثالثی نیز به عرصه تجاوزات مرزهای ایران اضافه شد و آن دولت روسیه بود . در این جا ما ابتدا به نحوه درگیریهای نادر قلی بیگ با عثمانیها می پردازیم ، سپس به جریان آغاز تجاوزات روسهای در شمال و سواحل دریای خزر می پردازیم .

 

  1. a. ناآرامیها خارجی پس از عصر صفوی ناشی از تجاوزات عثمانیها در مرزهای غربی
  2. b. آغاز توسعه طلبی روسها در مرزهای ایران قبل از تشکیل سلسله افشاریه

 

مرحله دوم افشاریه

الف:اصل و نسب و خاستگاه سلسله افشاریه :

موسس سلسله افشار را از ایل قوقلو می دانند که تیره ای از افشارند و تیره افشار نیز ار ترکمانان ترکستان می باشند زمانیکه مغولان به ترکستان استیلا یافتند ، ایل قرقلو از ترکستان کوج کردند و در آذربایجان وطن اختیار کردند بعد از ظهور سلسله صفویه در قسمت شرق ایران یعنی در مناطقی چون ابیورد خراسان اقامت گزیدند .

ب نادر قلی بیگ موسس سلسله افشاریه :

موسس سلسله افشاریه نادر قلی بیگ :

در مورد چگونگی تشکیل سلسله افشاریه توسط نادر ، ابتدا به شناخت خود نادر و نقش آن د رتحولات به وجود آمده پرداخت برای این منظور دوران زندگی نادر را به دو دسته تقسیم می کنیم :

الف : روند زندگی نادر قلی بیگ قبل از تشکیل حکومت . (۱۱۴۵-۱۱۰۰ )

۱- از ابتدای تولد تا پیوستن به اردوی شاه طهماسب دوم .

۲- از پیوستن به شاه طهماسب دوم تا تشکیل قدرت و حکومت .

۳- درگیری با رقبای داخلی .

۴- سرکوب نیرویهای خارجی .

 

ب : تاجگذاری و زمامداری نادر (۱۱۵۹-۱۱۴۵)

 

مرحله سوم افشاریه

الف : علیقلی خان عادلشاه

ب: ابراهیم شاه

ج: شاهرخ شاه

 

الف: علیقلی خان

دوران پادشاهی علیقلی خان را باید به دو دسته تقسیم کرد :

  1. دوران قبل از به قدرت رسیدن علیقلی خان
  2. دوران پادشاهی علیقلی خان

 

ب: ابراهیم خان

ابراهیم خان به همراه نادر در نبرد با ترکان بود و در جریان شورشهای اواخر عهد نادر در نقش مهمی در سرکوبی آنها داشت از جمله توانست شورش سام میرزا در اردبیل را سرکوب کند .

 

ج: شاهرخ میرزا

الف – به علت ممتاز بودن اصل و نسب او ( چون از طرف مادر ، نواده سلطان حسین صفوی محسوب می شد .

ب- احترام و علاقه ای که نادر نسبت به شاهرخ میرزا نشان داده بود سبب محبوب شدن موقعیت وی نزد مردم شده بود .

بازدید: 209